Postępowanie
Do podziału majątku wspólnego dochodzi po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego. Teoretycznie możliwe jest przeprowadzenie rozwodu i podziału majątku wspólnego w jednym postępowaniu, ale jedynie gdy małżonkowie są zgodni w zakresie podziału majątku oraz nie przedłuży to sprawy, dlatego w praktyce zdarza się to bardzo rzadko.
Majątek wspólny i osobisty
Na wstępie należy rozróżnić majątek wspólny od majątku osobistego. Zatem majątek wspólny stanowią:
- pobrane wynagrodzenie za pracę;
- dochody z działalności gospodarczej;
- nieruchomości i ruchomości, np. samochody kupione w czasie małżeństwa;
- dochody z majątku wspólnego i majątków osobistych małżonków, np. odsetki z lokat;
- środki zgromadzone na funduszach emerytalnych;
- składki zgromadzone na subkoncie w ZUS.
Z kolei do majątku osobistego należą:
- nieruchomości i ruchomości nabyte przed ślubem;
- co do zasady majątek nabyty jako spadek i darowizna;
- prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej, np. wkład do spółki cywilnej;
- przedmioty przeznaczone do użytku osobistego, np. odzież;
- prawa niezbywalne, np. prawo do alimentów;
- odszkodowanie za uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub zadośćuczynienie;
- wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub działalności gospodarczej;
- nagrody za osobiste osiągnięcia;
- prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy, np. prawa do napisanej przez siebie książki;
- co do zasady przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, np. zakup samochodu za sprzedaż działki, który należała tylko do jednego małżonka.
Zasady podziału majątku
Przyjmuje się, że udziały w majątku wspólnym są równe, a więc wynoszą 50/50%, ale możliwy jest inny stosunek podziału z ważnych powodów oraz przyczynienie się w różnym stopniu przez każdego z małżonków do powstania ich majątku wspólnego. Co to oznacza w praktyce?
Powyższe dotyczy małżonka, który ze swojej winy bądź nie przyczynił się do powstania majątku wspólnego, bądź przyczynił się do powstania tego majątku w stopniu mniejszym niż jego współmałżonek. Przykładami mogą być sytuacje gdzie jeden z małżonków bez obiektywnej przyczyny nie podejmował pracy zarobkowej, trwonił majątek na hazard, doprowadził do problemów finansowych rodziny poprzez potajemnie zaciąganie pożyczek, czy nieuzasadnione marnotrawienie majątku poprzez zakupoholizm czy alkoholizm.
W jaki sposób można podzielić majątek?
Istnieją 3 sposoby podziału majątku wspólnego, mianowicie:
- podział fizyczny, np. byli małżonkowie posiadają 2 mieszkania 2-pokojowe, gdzie w jednym podczas trwania małżeństwa zamieszkiwali, a drugie wynajmowali, natomiast przy podziale majątku każdy z nich został wyłącznym właścicielem jednego z dwóch mieszkań;
- przyznanie majątku jednemu z byłych małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego, np. do majątku wspólnego gdzie wchodzi dom o wartości 1 mln zł., nieruchomość jest przyznawana na rzecz jednej osoby i przy przyjęciu równych udziałów spłata na rzecz drugiej osoby należy się w kwocie 500 tys zł. Spłata może zostać rozłożona na raty;
- sprzedaż majątku i podział uzyskanej sumy, np. do majątku wspólnego wchodzi dom, który jest sprzedawany na wolnym rynku za cenę 1 mln zł., a następnie po sprzedaży przy uznaniu równych udziałów suma dzielona jest na pół pomiędzy byłych małżonków.
Jaki jest koszt złożenia wniosku o podział majątku wspólnego?
Opłata sądowa wynosi 1000 zł jeśli nie ma zgody pomiędzy byłymi małżonkami, natomiast jeśli złożą oni wspólny, zgodny projekt podziału opłata sądowa wynosi 300 zł.
W jaki sposób wyceniany jest majątek?
W tego typu sprawach najczęściej potrzebna jest opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowego, który w sposób obiektywny i profesjonalny wyceni majątek podlegający podziałowi, na podstawie wiedzy, doświadczenia, dostępnych statystyk oraz cen funkcjonujących na wolnym rynku. Należy mieć na względzie, że opinia biegłego jest odpłatna, a koszt najczęściej jest dzielony po połowie pomiędzy byłymi małżonkami.
Trzy najczęstsze mity w zakresie podziału majątku wspólnego
- Fakt, że żona zajmowała się dziećmi i domem, w związku z czym nie podejmowała pracy zarobkowej, a mąż utrzymywał finansowo całą rodzinę nie oznacza, że kobieta nie przyczyniała się do powstania majątku wspólnego, a tym samym dalej istnieje domniemanie równych udziałów w majątku.
- Kredyt hipoteczny zaciągnięty przez małżonków „nie dzieli” losów ustaleń w zakresie podziału majątku. Jeśli nieruchomość została na przykład przyznana jednej osobie z obowiązkiem spłaty drugiej, kredyt jest nadal zaciągnięty na dwie osoby, a bank może domagać się spłaty rat od dwóch kredytobiorców. Dlatego aby kredytobiorcą został jedynie małżonek, który ma zostać jedynym właścicielem nieruchomości swoją zgodę musi wyrazić bank. W praktyce jest to trudne, ponieważ bank nie chce rezygnować z dodatkowego zabezpieczenia jakim jest możliwość żądania spłat od drugiej osoby, dlatego zależy to od indywidualnej sytuacji finansowej małżonka, który chce „przejąć” kredyt.
- Jeśli działka na której został posadowiony dom, którego budowę wspólnie finansowali małżonkowie, jest własnością wyłącznie jednego z małżonków to dom jest również jego własnością, współmałżonkowi należy się jedynie zwrot nakładów które poczynił na budowę, które należy udowodnić przed sądem.